به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی کرد امروز، چهارم اکتبر، روز جهانی حیوانات است، روزی که می‌تواند فراتر از انتشار چند تصویر و جمله زیبا در فضای مجازی، فرصتی برای بازنگری در نوع رفتار انسان با موجوداتی باشد که زبان دفاع از خود ندارند.

سگ‌های بی‌صاحب، قربانیان خاموش

حیوانات، بخشی از زیست‌بوم ما هستند، اما در شهرها، داستان آنها پیچیده‌تر می‌شود، خیابان‌ها، پارک‌ها و حاشیه شهرها گاهی به محل زندگی حیواناتی تبدیل می‌شوند که نه صاحب دارند، نه سرپناه مشخص و نه آینده‌ای روشن!

در میان آنها، سگ‌های بلاصاحب شاید بیش از هر حیوان دیگری در معرض نگاه‌های متفاوت جامعه قرار گرفته‌اند، گروهی آنها را تهدیدی برای سلامت و امنیت می‌دانند و گروهی دیگر، آنها را قربانی بی‌مسئولیتی انسان‌ها می‌دانند، حقیقت اما شاید جایی میان این دو نگاه باشد.

خیابان، خانه هیچ‌کس نیست

هیچ شهری نمی‌تواند نسبت به امنیت شهروندان خود بی‌تفاوت باشد، حضور سگ‌های بلاصاحب در نقاطی از شهر، به‌ویژه در مناطقی که تجمع آنها افزایش‌یافته، می‌تواند نگرانی‌هایی برای شهروندان، کودکان، سالمندان و صاحبان حیوانات خانگی ایجاد کند.

اما درست در همین نقطه است که باید میان ساماندهی و رفتار خشونت‌آمیز تفاوت قائل شد، اگر جمعیت سگ‌های بلاصاحب افزایش‌یافته، پرسش فقط این نیست که با سگ‌ها چه کنیم؟ پرسش مهم‌تر این است که چرا جمعیت آنها افزایش‌یافته است؟

رهاسازی حیوانات خانگی، دسترسی آسان به منابع غذایی، نبود برنامه منسجم برای کنترل جمعیت، تولیدمثل بی‌رویه و بی‌توجهی برخی شهروندان، همه می‌توانند در شکل‌گیری این وضعیت نقش داشته باشند، بنابراین نمی‌توان تمام مسئولیت را متوجه حیوانی کرد که تنها بر اساس غریزه بقا رفتار می‌کند.

بی‌زبانی، مجوز بی‌رحمی نیست

حمایت از حقوق حیوانات به معنای نادیده‌گرفتن حقوق انسان‌ها نیست، این دو موضوع نباید در مقابل یکدیگر قرار گیرند.

شهروند حق دارد در خیابان احساس امنیت کند و از مسئولان انتظار داشته باشد با پدیده سگ‌های بلاصاحب برخورد کنند، اما در مقابل، حیوان نیز نباید صرفاً به دلیل بی‌صاحب بودن، قربانی رفتارهای غیرمسئولانه شود، اینجاست که نقش مدیریت شهری، دستگاه‌های متولی، سازمان‌های مردم‌نهاد، دامپزشکان و حتی خود شهروندان پررنگ می‌شود، راه‌حل پایدار، نه بی‌تفاوتی است و نه برخورد هیجانی، راه‌حل، مدیریت علمی جمعیت حیوانات بلاصاحب است.

مسئولیت از کنار خیابان شروع می‌شود

گاهی درباره سگ‌های بلاصاحب صحبت می‌کنیم، اما درباره رفتار خودمان با حیوانات کمتر حرف می‌زنیم، کسی که حیوان خانگی نگهداری می‌کند، مسئولیت دارد آن را رها نکند، کسی که به حیوانات غذا می‌دهد، باید نسبت به پیامدهای این کار نیز آگاه باشد.

غذادادن بدون برنامه در نقاط مختلف شهر، اگر با مدیریت جمعیت و رعایت اصول بهداشتی همراه نباشد، می‌تواند موجب تجمع حیوانات و افزایش تعارض میان آنها و شهروندان شود، ازسوی‌دیگر، بی‌تفاوتی نیز راه‌حل نیست، اگر قرار باشد جامعه فقط زمانی به حیوانات توجه کند که تصویری تلخ از آزار آنها منتشر شود، هنوز فاصله زیادی با مسئولیت اجتماعی واقعی داریم.

مدیریت علمی به‌جای برخورد مقطعی

یکی از مهم‌ترین موضوعات در مدیریت سگ‌های بلاصاحب، حرکت از اقدامات مقطعی به سمت برنامه‌های پایدار است، شناسایی و پایش جمعیت، عقیم‌سازی اصولی، واکسیناسیون، درمان حیوانات بیمار، کنترل تولیدمثل، ساماندهی مراکز نگهداری و واگذاری مسئولانه، آموزش شهروندان و جلوگیری از رهاسازی حیوانات خانگی، می‌تواند بخشی از یک برنامه جامع باشد.

در این میان، همکاری با دامپزشکان و متخصصان ضروری است، زیرا تصمیم‌گیری درباره سلامت، بیماری‌ها، واکسیناسیون و کنترل جمعیت حیوانات، موضوعی تخصصی است و نباید صرفاً بر اساس احساسات یا واکنش‌های لحظه‌ای انجام شود.

شهرها در برابر یک آزمون

نحوه رفتار یک جامعه با حیوانات، بخشی از فرهنگ عمومی آن جامعه را نیز نشان می‌دهد، قرار نیست همه شهروندان عاشق حیوانات باشند یا همه با حضور سگ‌های بلاصاحب در محله خود موافق باشند، اختلاف‌نظر در این زمینه طبیعی است.

اما چیزی که می‌تواند نقطه مشترک باشد، رفتار مسئولانه است، نه شهروند باید امنیت خود را نادیده بگیرد و نه حیوان باید قربانی بی‌برنامگی انسان‌ها شود.

اگر کودکی از حضور گروهی از سگ‌ها در مسیر مدرسه می‌ترسد، نگرانی او باید جدی گرفته شود، اگر حیوانی بیمار یا آسیب‌دیده در خیابان رها شده، نباید از کنار آن بی‌تفاوت عبور کرد، اگر جمعیتی از سگ‌ها در نقطه‌ای از شهر افزایش‌یافته، باید علت آن بررسی و برای آن راهکار پایدار طراحی شود، این همان‌جایی است که مسئولیت اجتماعی از یک شعار به یک رفتار واقعی تبدیل می‌شود.

مهربانی، فقط یک عکس نیست

روز جهانی حیوانات نباید به چند منطقه اینترنتی، چند عکس از حیوانات خانگی و چند جمله احساسی محدود شود، اگر واقعاً به حقوق حیوانات باور داریم، باید درباره رفتار درست با آنها آموزش ببینیم، باید بدانیم نگهداری حیوان خانگی یک مسئولیت است، نه سرگرمی موقت، باید بدانیم رهاکردن حیوان در خیابان، پایان مسئولیت ما نیست.

آغاز یک زنجیره جدید از مشکلات است، باید بدانیم کمک به حیوانات نیز باید آگاهانه و مسئولانه باشد و مهم‌تر از همه، باید بپذیریم که حل معضل سگ‌های بلاصاحب، نیازمند همکاری همه است، از مدیریت شهری و دستگاه‌های تخصصی گرفته تا شهروندان و تشکل‌های مردمی.

حرف آخر...

در روز جهانی حیوانات باید از خودمان بپرسیم در برابر موجوداتی که نمی‌توانند از حقوق خود دفاع کنند، چه مسئولیتی داریم، سگ‌های بلاصاحب نه دشمن شهروندان هستند و نه می‌توان مشکلات شهری را با نادیده‌گرفتن آنها حل کرد، آنها بخشی از یک مسئله پیچیده‌اند، مسئله‌ای که ریشه‌هایش را باید در رفتار انسان، مدیریت شهری، فرهنگ نگهداری حیوانات و نبود برنامه‌های پایدار جست‌وجو کرد.

شهر امن، شهری نیست که در آن حیوانات حذف شده باشند، شهری است که در آن هم امنیت انسان‌ها جدی گرفته شود و هم با حیوانات مسئولانه، علمی و انسانی رفتار شود، شاید روز جهانی حیوانات، بهترین فرصت باشد تا یادمان نرود: بی‌زبانی، مجوز بی‌رحمی نیست.

یادداشت از محمد خالدیان