به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «کردامروز»، با آغاز درگیری‌های مستقیم میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران و مسدود کردن تنگه هرمز توسط ایران، جهان با بحرانی روبه‌رو شده است که ابعاد آن فراتر از یک جنگ منطقه‌ای است. این بحران نه‌تنها مسیرهای انرژی جهانی را مختل کرده، بلکه ساختار وابستگی اقتصاد جهانی به امنیت دریایی تحت رهبری آمریکا را لرزان ساخته است و در این میان، ایران در کانون تحولات، به‌عنوان قدرتی تعیین‌کننده در حفظ یا تغییر مسیر نظم جهانی انرژی ظاهر شده است.

خلیج فارس قلب سامانه انرژی جهان است؛ حدود 33٪ از نفت صادراتی جهان از مسیرهای دریایی آن عبور می‌کند و موقعیت ایران در کنار تنگه هرمز، این کشور را در موقعیت کاملاً استراتژیک قرار داده است؛ به‌گونه‌ای که هرگونه اختلال یا تصمیم سیاسی آن، مستقیماً به بازار جهانی انرژی منتقل می‌شود و با بسته شدن تنگه هرمز، وابستگی اروپا و شرق آسیا به مسیرهای جایگزین نظیر کانال سوئز، باب‌المندب یا خطوط روسیه افزایش یافته است، اما هیچ‌یک توان جبران ظرفیت خلیج فارس را ندارند.

در این شرایط، ایران عملاً نقش ابرقدرت ژئواکونومیک منطقه را ایفا می‌کند و قدرتی که نه با تسلیحات، بلکه با موقعیت جغرافیایی و کنترل جریان انرژی تعریف می‌شود و این واقعیت، ایران را به یک بازیگر کلیدی در بازتعریف نظم جهانی انرژی تبدیل کرده است.

حضور ایالات متحده در منطقه، دهه‌ها با هدف تضمین امنیت انرژی جهانی توجیه می‌شد. اما بحران اخیر نشان داد که این مدل امنیتی، خود منبع بی‌ثباتی است با آغاز درگیری، مسیر انرژی نه‌تنها امن‌تر نشده، بلکه آسیب‌پذیری اقتصاد جهانی را آشکار کرده است.

این وضعیت بیانگر شکست الگویی است که امنیت را از طریق حضور نظامی و نه همکاری منطقه‌ای تعریف کرده بود در مقابل، امنیت پایدار خلیج فارس بدون شراکت ایران، عملاً ناممکن است و چون ایران تنها کشور دارای کنترل مستقیم ساحلی بر تنگه هرمز و قدرت بالقوه در مدیریت عبور انرژی جهانی است.

ایران علاوه بر موقعیت جغرافیایی، ذخایر عظیم نفت و گاز مشترک با قطر، عراق، و ترکمنستان را در اختیار دارد همکاری با روسیه و چین در بخش‌های بین‌المللی انرژی، به تهران امکان داده تا از فشار تحریم‌ها عبور کند و نقش مستقلی در تعیین سیاست انرژی آسیا ایفا کند.

در شرایط فعلی، بازتعریف مسیرهای انرژی جهانی بدون حضور و رضایت ایران، از لحاظ فنی و اقتصادی غیرممکن است. این واقعیت نه‌تنها موقعیت ایران را در مذاکرات آینده ارتقا می‌دهد، بلکه نظم متمرکز تحت رهبری آمریکا را به سمت نظام چندقطبی انرژی سوق می‌دهد.

قطع مسیر خلیج فارس، وابستگی مزمن اروپا به انرژی وارداتی و ضعف زیرساخت‌های گازی را آشکار کرد و با افزایش قیمت نفت و گاز، صنایع اروپایی تا مرز رکود پیش رفته‌اند و توان تصمیم‌گیری مستقل از واشنگتن را از دست داده‌اند.

از دید کارشناسی اقتصادی، رفع بحران انرژی اروپا تنها از طریق بازگشت به تعامل سازنده با ایران قابل تحقق است توسعه میادین مشترک، مشارکت در پروژه‌های LNG و تضمین عبور دریایی تحت نظارت ایران، تنها مسیر ایجاد ثبات بلندمدت در بازار انرژی اروپا و آسیا خواهد بود.

نویسنده: سیروس خدامرادی از فعالان فرهنگی رسانه‌ای