به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «کردامروز»، با آغاز بهار، دامنه‌های سرسبز کردستان دوباره به بوی خاک نم‌خورده، باران‌های ریز ماندگار و رویش‌های خاموش اما پرشور آغشته می‌شود؛ فصلی که نه فقط طبیعت، که بازار و معاش بسیاری از مردم را نیز دگرگون می‌کند و گیاهان خوراکی کوهی را به یکی از مهم‌ترین جریان‌های اقتصادی و فرهنگی منطقه تبدیل می‌سازد.

بهار در کردستان، تنها یک تغییر فصل نیست؛ تجربه‌ای حسی، طبیعی و اجتماعی است که هر سال با شدت و ظرافتی تازه از راه می‌رسد، کوه‌ها لباس سبز نو بر تن می‌کنند، چشمه‌ها پرآب می‌شوند، بادها بوی گیاهان وحشی را در دشت‌ها می‌پراکنند و دمای ملایم هوا پیاده‌روی در دامنه‌ها را به نوعی آیین جمعی بدل می‌کند. 

در این میان، نقش گیاهان خوراکی بهاری چنان پررنگ است که بسیاری، آمدن بهار را با ظهور نخستین برگ‌های *کولیره*، *ریواس*، *هفته‌بلو*، *کاکوتی*، *کرفس کوهی* و ده‌ها گونه دیگر می‌شناسند.

اما این جلوه‌های طبیعی فقط جنبه زیباشناختی ندارند؛ پشت هر برگِ تازه‌رسته شبکه‌ای از تعاملات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی قرار گرفته که سال‌هاست مردم کردستان را با طبیعت پیوند می‌دهد.

بازار گیاهان خوراکی بهاری در این استان یکی از پویاترین و خاص‌ترین بازارهای فصلی ایران به شمار می‌رود؛ بازاری که هر سال با شروع فروردین و به‌ویژه در نواحی سنندج، مریوان، کامیاران، بانه، سقز و دیواندره با سرعت رونق می‌گیرد.

 اتصال فرهنگ به اقتصاد

جمع‌آوری گیاهان کوهی در کردستان صرفاً یک فعالیت اقتصادی نیست؛ بخشی از میراث فرهنگی مردم است. بسیاری از خانواده‌ها این کار را نوعی تفریح دسته‌جمعی، فرصت آموزش نسل‌های جوان و گاهی شکل احترام به طبیعت می‌دانند. 

در کنار این بُعد فرهنگی، بازار گیاهان خوراکی نقشی مهم در اقتصاد فصلی برخی روستاها و نواحی کوهستانی دارد، در سال‌های اخیر با افزایش تقاضا در شهرهای بزرگ ایران، اهمیت این بازار بیشتر هم شده و قیمت برخی گونه‌ها، مانند ریواس و کرفس کوهی، به سطح محصولات ممتاز رسیده است.

در بسیاری از روستاهای کردستان، خانواده‌ها از اواخر اسفند برنامه جمع‌آوری را آغاز می‌کنند، افراد با تجربه زمان‌های رویش هر گیاه، محل مناسب برداشت و روش صحیح چیدن بدون آسیب به ریشه‌ها را می‌شناسند؛ این دانش بومی، ثروتی ناملموس است که در کنار درآمدزایی، نوعی رابطه پایدار با طبیعت را نیز تثبیت می‌کند.

 عوامل رونق بازار در بهار امسال 

چند عامل اصلی باعث شده بازار گیاهان خوراکی در بهار امسال نیز رشد قابل توجهی داشته باشد ؛بارش‌های زمستانی کافی، بارندگی مناسب سال آبی جاری پوشش گیاهی را تقویت کرده و حجم رویش اولیه را افزایش داده است، این موضوع مستقیماً بر مقدار برداشت و کیفیت محصول تأثیر گذاشته است. 

افزایش تقاضای شهری برای خوراکی‌های طبیعی، مفاهیم «غذای سالم»، «خوراک طبیعی» و «گیاه‌درمانی» طی سال‌های اخیر محبوبیت بیشتری یافته‌اند و گیاهان کوهی کردستان با اعتبار غذایی و دارویی بالا، در صدر انتخاب‌ها قرار دارند.  

گسترش فروش آنلاین و شبکه‌های محلی؛

 بسیاری از فروشندگان کوچک حالا در شبکه‌های اجتماعی مشتری دارند و همین موجب شده بازار از حالت کاملاً محلی خارج شده و به شهرهای دور نیز دسترسی پیدا کند.

 سفر به کردستان در فروردین و اردیبهشت افزایش می‌یابد و گردشگران معمولاً گیاهان کوهی را به‌عنوان سوغات انتخاب می‌کنند؛ همین موضوع جریان مالی بازار را تقویت می‌کند. 

برای خانواده‌هایی که به جمع‌آوری گیاهان کوهی می‌پردازند، این فعالیت می‌تواند بخش قابل توجهی از درآمد فصل بهار را تأمین کند.

 بسیاری از آنها، به‌ویژه در مناطق کوهستانی مریوان، اورامان، دزلی و اورامانات، درآمد ناشی از فروش گیاهان کوهی را صرف خرید لوازم ضروری، پوشاک یا هزینه‌های کشاورزی می‌کنند‌ و برخی نیز این درآمد را ذخیره‌ای مطمئن می‌دانند که در کنار باغداری یا دامداری، تنوع اقتصادی را افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر، زنان نقش بسیار مهمی در این بازار دارند؛ چه در جمع‌آوری گیاهان و چه در بسته‌بندی و فروش آنها. این حضور نه‌تنها به استقلال مالی زنان کمک می‌کند، بلکه باعث گسترش مهارت‌های محلی، مدیریت خانگی در فروش و نوعی کارآفرینی غیررسمی نیز می‌شود.

 چالش‌ها و نگرانی‌ها

اگرچه بازار گیاهان کوهی در کردستان در مسیر صعودی قرار دارد، اما نگرانی‌هایی هم وجود دارد؛ برخی افراد به‌دلیل افزایش قیمت‌ها، برداشت بی‌رویه انجام می‌دهند؛ این کار می‌تواند نسل برخی گیاهان را تهدید کند.

نبود نظارت کافی بر صادرات محلی

در برخی موارد گیاهان بدون بسته‌بندی استاندارد به شهرهای دیگر منتقل می‌شوند و کیفیت محصول آسیب می‌بیند که چالشی در این مسیر محسوب می شود،‌با مهاجرت جوانان بخشی از دانش محلی برداشت پایدار در خطر فراموشی قرار دارد.

 خشکسالی‌های دوره‌ای در سال‌های گذشته کیفیت و حجم گیاهان را کاهش داده و اگر مدیریت اصولی انجام نشود، می‌تواند آینده بازار را ‌تحت‌تأثیر قرار دهد.

 راهکارهایی برای حفظ و توسعه بازار  

آموزش روش‌های برداشت اصولی برای جلوگیری از ریشه‌کنی گیاهان، ایجاد بازارچه‌های محلی سازمان‌یافته برای افزایش کیفیت و شفافیت قیمت‌ها، حمایت از زنان روستایی برای بسته‌بندی و فروش مستقیم ،ثبت دانش بومی و ترویج آن میان نسل‌های جدیدو توجه به ظرفیت‌های گردشگری غذایی و تورهای گیاه‌چینی از راههای مهم حفظ و توسعه بازار است.

بازار گیاهان خوراکی بهاری در کردستان ترکیبی بی‌نظیر از طبیعت، فرهنگ و اقتصاد است. رونق این بازار نه‌تنها نشان‌دهنده پتانسیل بالای منابع طبیعی منطقه است، بلکه بیانگر پیوند عمیق مردم با محیط‌زیست.

مهارت‌های سنتی و تلاش برای کسب درآمد پایدار است، بهار هر سال با رنگ و بوی تازه‌ای از راه می‌رسد، اما آنچه پایدار می‌ماند ارتباط مردم با کوه و گیاه و زمین است؛ پیوندی که اگر درست مدیریت شود، می‌تواند هم برای طبیعت مفید باشد و هم برای معیشت مردمان این سرزمین.

در روزگاری که اخبار ناخوشایند مربوط به جنگ تحمیلی و نگرانی‌های مختلف بر زندگی مردم سایه انداخته حضور در طبیعت، جمع‌آوری گیاهان و حتی خرید و مصرف آن‌ها برای بسیاری از شهروندان نوعی آرامش و بازگشت به ریشه‌های زندگی محسوب می‌شود.

انتهای خبر/