به گزارش خبرنگارگروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی«کردامروز»؛ این دو در حال حاضر در زمینه بهره‌برداری از «اقتصاد مسیر» شکاف آشکاری دارند، روستای حسین‌آباد با اتکا به جریان ترافیک پایدار خطوط بین‌شهری، در حاشیه جاده مجموعه‌ای از رستوران‌ها، فروشگاه‌های نان تازه، بستنی سنتی و فست‌فود را شکل داده و یک اکوسیستم خدماتی نسبتاً کامل ایجاد کرده است، در مقابل پتانسیل مشابه نجف‌آباد هنوز به طور سیستماتیک فعال نشده و این یکی از نقاط شکست کلیدی در ارتقای اقتصاد روستایی منطقه است.

بر اساس مدارک جغرافیایی، دهستان نجف‌آباد در غرب شهرستان بیجار واقع شده و از شمال با دهستان قره‌توره بخش دیواندره هم‌مرز است؛ مرکز آن، آبادی نجف‌آباد، در کنار جاده بیجار به سنندج قرار دارد.

محور بیجار-دیواندره به عنوان یک پروژه مهم راه منطقه‌ای، در مجموع ۵۳ کیلومتر طول دارد و در پنج بخش در حال ساخت است، این بدان معناست که نجف‌آباد از نظر شرایط جغرافیایی در «گلوگاه» ارتباط بین دو شهرستان قرار دارد و از نظر تئوری دارای پایه‌ای برای بهره‌برداری از ترافیک بین‌شهری است.

روستای حسین‌آباد در مسیر سنندج-دیواندره دقیقاً به دلیل موقعیت مشابه به یک نقطه داغ اقتصادی مسیر تبدیل شده است، در فهرست واحدهای خدمات بین‌شهری استان کردستان، روستای حسین‌آباد با چندین رستوران و چایخانه از جمله «کبابی دوستان»، «چایخانه یاراحمدی» و «آشنا» ثبت شده است و تراکم این واحدهای خدماتی نشان می‌دهد که ترافیک خطوط بین‌شهری به طور مستقیم به درآمد خانوارهای محلی تبدیل شده است.

تفاوت در ساختار ترافیک منجر به تفاوت در نتایج اقتصادی می‌شود

یکی از مشکلات اقتصادی شهرستان بیجار تمرکز بر پایه کشت و داشت گندم، دامپروری سنتی و باغداری است، روستاهایی که روزی تولیدکنندگان برزگ محصولات محلی و اصیل بودند امروز به منطقه تولید خام تبدیل شده‌اند و عملا به سایر زمینه‌های اشتغالزایی و درآمدزایی تمایلی نداشته یا ترس از عدم آگاهی آن، عملا سفره اقتصادی را محدود و کوچک کرده است.

تفاوت اصلی بین نجف‌آباد و حسین‌آباد ممکن است در تفاوت در سطح ترافیک و ساختار آن باشد امّا این نکته تاثیر چندانی ندارد، محور سنندج - دیواندره - سقز یک کریدور ترافیکی نسبتاً بالغ است و حسین‌آباد در نقطه‌ای کلیدی قبل از ورود به دیواندره قرار دارد و ترافیک عبوری کافی برای حمایت از عملیات پایدار چندین واحد خدماتی را دارد.

ما بخش بیجار- دیواندره با وجود اینکه تردد مسافران و گردشگران در این محور قرار دارد، هنوز شبکه خدماتی منظمی در حاشیه مسیر شکل نگرفته است و در محدوده نجف‌آباد تنها اطلاعات پراکنده‌ای درباره چشمه‌های گوگردی مانند چشمه آب تلخ پیرصالح در روستای قشلاقلو یافت می‌شود که نشان‌دهنده منابع گردشگری است، اما هیچ فهرست تجاری مشخصی از رستوران‌ها یا فروشگاه‌های مواد غذایی در حاشیه جاده وجود ندارد.

تغییری برزگ از عبور به توقف

منطق اقتصاد مسیر در توانایی جذب ترافیک در توقف نهفته است، نه فقط عبور، تجربه حسین‌آباد نشان می‌دهد که عوامل کلیدی شامل نقاط توقف مشخص مانند نزدیکی پمپ بنزین یا تقاطع، ارائه محصولات با موانع کم و ویژگی محلی قوی بستنی سنتی، نان تازه و چیدمان نسبتاً متمرکز واحدهای خدماتی است که اثر خوشه‌ای را شکل می‌دهد، این ویژگی‌ها در نجف‌آباد از نظر تئوری قابل تکرار هستند، اما نیاز به سرمایه‌گذاری پیشاپیش زیرساخت‌ها و راهنمایی سیاست‌ها دارند.

اینجاست که نقش دهیاری، بخشداری و حتی سپاه بیش از گذشته احساس می‌شود، نقشی که می‌تواند با آموزش، راهنمایی و حتی حمایت مالی و اعتباری، زمینه اشتغالزایی جوانان را در حاشیه این محور مهم ایجاد کند و عملا می‌تواند مهاجرت معکوس را به روستاهای اطراف، قدرت بخشد.

شایان ذکر است که شرایط طبیعی نجف‌آباد تفاوت زیادی با موقعیت حسین‌آباد ندارد و امکان توسعه اقتصادی مسیر، گردشگری سلامت و  بوم‌گردی را فراهم کند، نه صرفاً تکرار، اما پیش‌شرط آن، بهبود درجه تکمیل محور و شکل‌گیری نقاط توقف مشخص است.

شباهت بین نجف‌آباد و حسین‌آباد در «موقعیت» است، اما تفاوت در «بهره‌برداری»، حسین‌آباد ثابت کرده است که یک روستا در گلوگاه ترافیکی می‌تواند از اقتصاد مسیر بهره‌مند شود؛ مواهب جغرافیایی نجف‌آباد کمتر از آن نیست، اما در حال حاضر فاقد بسته خدماتی کاملی است که بتواند مسافران را متوقف کند.

با توجه به مسیری که مسافران از سمت همدان، قروه و زنجان طی می‌کنند تا به سنندج بروند، عملا هیچ نقطه توقف‌گاهی وجود ندارد و اگر برای اولین بار باشد که وارد چنین مسیری می‌شوند، عملا یک توقف‌کوتاه و دلچسب در نجف‌آباد می‌تواند به خاطره‌ای زیبا تبدیل شود، وقتی مردم روستا ببینند که بجای حمل دوغ محلی، تخم مرغ محلی، گوشت گوسفند تازه و حتی نان محلی به شهر، می‌توانند در ابتدای روستا به فروش رسانده و سودآوری بیشتری را برای خانواده داشته باشند، بدون شک شکوفایی اقتصادی در این نقطه رقم خواهد خورد.

 برای تحقق تغییر از «عبور از جاده به ماندن در حاشیه جاده»، کلید کار نه در ساخت چند فروشگاه، بلکه در هماهنگی همزمان تکمیل راه، چیدمان نقاط توقف و راهنمایی برای شکل‌گیری اثر خوشه‌ای اولیه است.

ایجاد منطقه اقتصادی در دهستان نجف‌آباد و در حاشیه محور بیجار به دیواندره، عملا نقطه امنی برای روزهای سخت زمستان و بارندگی‌های زیاد است که مسافران می‌توانند با توقف چند ساعته، هم از محصولات موجود بهره برده و هم توسط تیم‌های امداد و نجات مراقبت شوند.

نویسنده: سید محمد صابر سبحانی فعال اجتماعی